الفيض الكاشاني

217

راه روشن ترجمه كتاب المحجه البيضاء فى تهذيب الاحياء ( فارسى )

كسانى باشيد كه دربارهء آنها گفته‌اند : شربنا شرابا طيّبا عند طيّب * كذاك شراب الطيّبين يطيب « 71 » شربنا و أهرقنا على الأرض فضله * و للأرض من كأس الكرام نصيب « 72 » آرى آغاز و پايان اين امر چنين بوده و آن را نمىتوانى درك كنى مگر آنگاه كه شايستگى آن را بيابى و هنگامى كه شايستگى آن را به دست آورى چشمت را باز خواهى كرد و مىنگرى و نياز نخواهى داشت كه كسى تو را دستگيرى و راهنمايى كند . كور را مىتوان تا حدّى عصا كش بود ، ليكن هنگامى كه راه تنگ و تيزتر از شمشير و باريكتر از مو گردد پرنده مىتواند بر بالاى آن بپرد ليكن نمىتواند كور را به دنبال خود بكشد . و زمانى كه گذرگاه باريك و فى المثل مانند آب لطيف شد و گذر از آن جز به شنا ميسّر نباشد آن كه در شناورى مهارت دارد ممكن است با شنا از آن بگذرد ، ليكن بسا نتواند ديگرى را در پى خود بكشاند و از آن بگذراند . اينها امورى است كه چون اقدام در آنها با رفتن در مسيرهايى كه معمول مردم است مقايسه شود نسبت آن مانند رفتن بر روى آب با رفتن بر روى زمين است . شناورى را مىتوان آموخت ، امّا رفتن بر روى آب با آموزش به دست نمىآيد بلكه با نيروى يقين مىتوان به آن دست يافت . از اين رو به پيامبر خدا ( ص ) گفته شد : مىگويند عيسى ( ع ) بر روى آب راه مىرفت ، فرمود : « اگر يقين او بيشتر بود بر هوا راه مىرفت . » « 73 » اينها رموز و اشاراتى به معناى كراهت ، محبّت ، رضا ، خشم ، شكر و كفران بود و بيشتر از اين در خور علم معامله نيست . خداوند متعال در اين باره مثلى ذكر كرده تا اين معانى به فهم مردم نزديك شود و فرموده است : وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ . « 74 » از اين رو عبادت بندگان هدف حكمت او دربارهء آنان است . سپس خبر داده كه او را دو بنده است :

--> ( 71 ) در نزد پاكى شرابى پاكيزه خورديم - همين گونه شراب پاكان پاكيزه مىباشد . ( 72 ) آشاميديم و زيادى آن را بر زمين ريختيم - و براى زمين از جام كريمان بهره‌اى است . ( 73 ) عراقى گفته است : اين حديثى ناشناخته است و آنچه در اين باره معروف است روايت ابن ابى الدّنيا در كتاب اليقين از قول بكر بن عبد اللّه مزنى است كه گفته : حواريّون پيامبرشان را گم كردند به آنها گفته شد به طرف دريا رفته است آنها روانهء آن سو گشته و جوياى او شدند چون به دريا رسيدند ناگهان پيامبر در حالى كه بر روى آب گام بر مىداشت رو به سوى آنها آورد . راوى در اين باره حديثى نقل كرده كه عيسى ( ع ) گفته است : « اگر آدميزاده به اندازهء مويى يقين مىداشت بر روى آب راه مىرفت » . ( 74 ) زاريات / 56 : من جنّ و انس را نيافريدم جز براى آن كه عبادتم كنند .